TÜRKİYE’DE YETİŞTİRİLEN BAŞLICA TARIM ÜRÜNLERİ

TAHILLAR

Buğday

ilk yetişme döneminde (ilkbaharda) yağış ister. Olgunlaşma ve hasat döneminde kuraklık gerekir.

  • Bu özelliği nedeniyle Karadeniz kıyılarında tarımı yapılamaz

(yaz kuraklığının olmaması).  Yerini mısıra bırakır.

  • Ayrıca düşük yaz sıcakları ile yaz kuraklığının olmaması Doğu Anadolu Bölgesi’nin  yüksek yerlerinde  de tarımını engeller. Burada yerini arpaya bırakır.
  • Üretiminin en fazla olduğu bölgemiz İç Anadolu Bölgesi’dir. İl olarak en fazla  Konya, Ankara ve adana ‘da tarımı yapılır.

   

     Arpa

  • Arpa hemen hemen buğday ile aynı koşullara sahip alanlarda yetiştirilmesine karşın, yetişme süresinin kısa olması, buğdaya oranla daha kurak ve soğuk iklim şartlarına ve toprak örtüsünün daha fakir olduğu alanlara uyum sağlar.
  • Soğuğa ve sıcağa dayanıklıdır. Buğdayın yetişebildiği her yerde yetişir.
  • Düşük sıcaklıktan dolayı buğdayın yetişemediği Doğu Anadolu‘nun yüksek yerlerinde tarımı yapılabilir.
  • Buğdaya göre verimi daha fazla olan arpa, ticari amaçlı olarak ülkemizin en çok  İç Anadolu Bölgesi  ile İçbatı Anadolu Bölümünde yetiştirilir. Üretiminde Konya ilk sıradadır.

 

     Mısır

  • Yetişme döneminde bol su isteyen bir bitkidir. Bu nedenle Türkiye’de sulama imkanı olan her yerde tarımı yapılabilir.
  • Yaz dönemi yağışlı olan veya sulama yapılan alanlarda yetişir. Mısır üretiminde yaz yağışları çok önemlidir. Bu nedenle Karadeniz iklimine uyum sağlamıştır.
  • Yağ elde edilmeye başlandıktan sonra tarımı Akdeniz Bölgesi’nde hızla gelişmiştir.
  • Mısır üretimimizin yarısına yakın Akdeniz  Bölgesi’nden elde edilir (Adana çevresi başta gelir.)Üretiminde ikinci Karadeniz Bölgesi’dir.
  • Karadeniz Bölgesi’nde halkın temel besin maddesi olduğundan ticarette değeri yoktur.

Pirinç

  • Pirinç çimlenme döneminde bol su, hasat döneminde kuraklık isteyen bir bitkidir.
  • Türkiye’de sıcaklık şartları çeltik tarımına elverişlidir. Fakat su sorunu vardır. Bu nedenle tarımı akarsu kenarlarında gelişmiştir.
  • Çeltik ekim alanları sivrisineklerin çoğalma alanları olduğu için devletin kontrolü altındadır.
  • Üretimde en büyük paya sahip bölgemiz Marmara Bölgesi’dir. Başta Edirne ilimiz gelmektedir. Ayrıca Balıkesir, Çanakkale ve Bursa çevrelerinde de tarımı yapılır. Üretimde ikinci bölge Karadeniz Bölgesi‘dir. Başta Samsun olmak üzere, Çorum, Sinop, Kastamonu, çevresinde tarımı gelişmiştir.

SANAYİ BİTKİLERİ

 

Pamuk

  • Yetişme döneminde bol su ve yüksek sıcaklık, olgunlaşma ve hasat döneminde tam kuraklık ister. En iyi yetişme koşullarını güney ve batı kesimlerimizde bulur.
  • GAP ile birlikte tarımı hızla gelişmiştir.
  • Üretiminde birinci Güneydoğu Anadolu Bölgesi (en fazla Şanlıurfa Çevresi), ikinci Ege Bölgesi, üçüncü Akdeniz Bölgesi’dir (başta Adana olmak üzere Hatay, Mersin, Antalya çevresi). Ayrıca Marmara Bölgesi’nde Balıkesir, Bursa ve Çanakkale çevresi ile Doğu Anadolu Bölgesi’nde (Malatya, Elazığ ve ığdır çevresi ile Doğu Anadolu Bölgesi’nde (Malatya, Elazığ ve Iğdır çevresi gibi ) tarımı yapılır.

Tütün

  • Sigara sanayinin ham maddesidir.
  • Kıraç arazilerde yetişebilir.
  • İlk yetişme döneminde su, olgunlaşma ve hasat döneminde sıcaklık ve kuraklık ister.
  • Bütün bölgelerimizde tarımı yapılabilir. Ülkemiz iklim koşullarına uyum sağlamıştır.
  • Tütün üretimi belli bölgelerde toplanmıştır. Bu durum kaliteli tütün üretimini sağlamak için üretimin devlet kontrolünde olmasından kaynaklanır.
  • En çok Ege Bölgesi’nde yetiştirilir. Bu bölgemizde sırasıyla Güneydoğu Anadolu, Karadeniz ve Marmara bölgeleri izler.

 Şeker pancarı

  • Yetişmek için nemli toprak ister. Kuraklık görülen bölgelerde (İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu) sulamayla yetişir.
  • İç Anadolu Bölgesi üretimde ilk sırayı alır. Özellikle Konya önemli üretici iller arasındadır.
  • Şeker pancarı çok dayanıklı bir ürün değildir. Tarladan söküldükten kısa bir süre sonra işlenmesi gerektiğinden, şeker fabrikaları tarımın yapıldığı yerlere kurulmuştur.
  • Küspesi hayvan yemi olarak kullanıldığı için buralarda besi hayvancılığı da gelişmiştir.
  • Kıyı bölgelerimizde tarımı yapılamaz. Nedeni, buralarda daha fazla gelir getiren ürünlere (pamuk ve zeytin gibi)öncelik verilmesidir.

 

Haşhaş (Afyon)

  • Her türlü iklim şartlarında yetişebilen fakat karasal iklimlerde daha fazla verim alınabilen bir bitkidir.
  • Türkiye’nin çoğu yerinde yetişme koşulu bulur. Doğu Karadeniz kıyıları hariç bütün bölgelerimizde tarımı yapılabilir.
  • Uyuşturucu elde edildiği için üretimi devlet kontrolündedir.
  • Gıda sanayisinde ve tıpta narkoz yapımında kullanılır.
  • Bugün başta Afyon olmak üzere Kütahya, Uşak, Denizli, Burdur, Isparta ve Konya çevresinde tarımı yapılır.

 Çay

  • Bol  ve düzenli yağış isteyen bir bitkidir. Tarımın yapıldığı yerlerde bulutlu gün sayısı fazla, kış mevsimi ılık geçmelidir.
  • Türkiye ‘de en iyi yetişme koşullarını Doğu Karadeniz  Bölümü’nde bulunur.
  • Gürcistan sınırından Ordu’ya kadar uzanan kıyı boyunca yer alan çay tarımı, Rize (üretiminin %80′ i) , Trabzon , Artvin, Ordu, ve giresun illerinde yoğunlaşmıştır.
  • Hasat sonrası çabuk bozulma özelliğinden dolayı çay fabrikaları üretim alanlarına kurulmuştur.
  • Türkiye, Dünya’nın önde gelen çay üretici ülkeleri arasındadır.

Keten ve Kenevir

  • Keten ve kenevir lifli bitkilerdir.
  • Kenevir tohumlarından uyuşturucu elde edildiği için ekimi ve üretimi devlet kontrolünde yapılır.
  • En çok Batı Karadeniz Bölümün’de yetiştirilir.
  • Ketenin lifleri daha dayanıklıdır ; kağıt, para ve kot pantolonu üretiminde kullanılır. Tohumdan yağ elde edilir.

   Anason

  • Sıcak ve güneşli iklimi seven bir bitkidir.
  • Ülkemizde tıbbi ve baharat bitkileri arasında önemli bir yere  ihracat payına sahiptir.
  • Anason tarımın %87’si İçbatı Anadolu, %12’si Akdeniz Bölgesi’nde yapılmaktadır.
  • En önemli kullanım alanı içki sanayisidir. Bunun yanında vücut ısısını arttırıcı, solunumu kolaylaştırıcı, uyku getirici ve ağrı dindirici özelliklerinden dolayı tıp ve eczacılıkta da kullanılmaktadır.

YUMRULU BİTKİLER

Patates

  • Fazla verimli toprak istemez.
  • Türkiye’nin hemen her bölgesinde ekimi yapılan patates en fazla İç Anadolu Bölgesi’nde (Nevşehir, Niğde, Konya, Kayseri)yetiştirilir.
  • Ege Bölgesi (İzmir, Afyon), Marmara Bölgesi (Bursa, Kocaeli, Balıkesir, Sakarya), Karadeniz Bölgesi (Trabzon, Bolu, Gümüşhane), Doğu Anadolu Bölgesi (Erzurum, Kars ve Ardahan) üretiminin yapıldığı diğer bölgelerdir.

  MEYVELER

 Elma

  • Doğu  Anadolu bölgesinin kuzey kesimi ile Güneydoğu Anadolu bölgesinin batı yarısı hariç hemen her bölgede az yada çok üretim, yapılan bir meyvedir.
  • Kıyı kesimlerinde ve bazı ovalarında elma yerine daha ekonomik ürünler tercih edildiğinden üretim önemsizdir.
  • Niğde, Nevşehir, Amasya,Tokat, Kastamonu,Bursa,Burdur,Isparta,Antalya önemli elma üretim merkezlerimizdir.
  • Meyve suyu, sirke yapımında ve içki sanayisinde kullanılmaktadır.

TURUNÇGİLLER( NARENCİYE)

  • Soğuğa karşı çok hassastırlar.
  • Tarımı en fazla Akdeniz Bölgesinde gelişmiştir.( %88) Antalya başta olmak üzere bütün Akdeniz kıyılarında tarımı yapılabilmektedir.
  • Ayrıca Ege Bölgesinde İzmir’e kadar olan güney kıyılarında, Güney Marmara Bölümü’nün soğuktan korunmuş kıyılarında, Doğu Karadeniz Bölümü’nde Rize çevresinde ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin batısında tarımı yapılmaktadır.

  Muz

  • Tropikal iklim bitkisidir.
  • Don olaylarına dayanıklı değildir.
  • Türkiye’de Akdeniz kıyılarında tarımı yapılabilmektedir. Tarımı daha çok Alanya- Anamur arasında gelişmiştir.
  • Anamur, Bozyazı, Gazipaşa ve Alanya ilçeleri ile çevresinde tarımı yapılmaktadır.
  • Türkiye’de yetişme alanı en dar olan bitkidir.
  • Üretim iç tüketimi karşılamaz. Bu nedenle ithal edilir.

Fındık

  • Kışları ılık, yazları ora derecede sıcak ve nemli Karadeniz ikliminin bitkisi olan fındık, Doğu Karadeniz’de deniz seviyesinden itibaren 500-600 metre yükseltiye kadar yetiştirilmektedir.
  • Üretimin büyük bir bölümü (%80’i) Karadeniz Bölgesi’nde( Ordu, Giresun, Trabzon, Samsun) geri kalan kısmı da Marmara Bölgesi’nden (Adapazarı ve Kocaeli) elde edilir.
  • Ordu ve Giresun illeri için mono kültür bitkisidir.
  • Türkiye, fındık üretiminde ve ihracatında Dünya’da 1.sıradadır. Türkiye’den sonra İtalya, ABD, İspanya, Çin ve İran gelir.

  İncir

  • Anavatanı Anadolu’dur
  • Akdeniz iklim kuşağında yetişen, don olayına dayanıksız bir bitkidir.
  • Türkiye kıyılarında ve iç bölgelerin alçak vadilerinde incir bitkisine rastlanır.
  • Aydın ili başta olmak üzere üretiminde Ege Bölgesi ilk sırayı alır.
  • Türkiye üretiminin %80’i Aydın ve çevresinden sağlanır.
  • Dünya toplam incir üretimin yaklaşık 1/4’ini Türkiye karşılamakta olup Dünya birincisidir.

   Antepfıstığı

  • Anavatanı Anadolu’dur.
  • Yaz sıcaklığı ve kuraklığı ister.
  • Üretiminde Güneydoğu Anadolu Bölgesi (%85’i) ilk sırayı alır. Bu bölgede üretim alanları Şanlıurfa, Gaziantep, Kilis, ve Siirt civarlarıdır.
  • Geri kalan üretim ise Balıkesir, Muğla, İzmir, Manisa ve Aydın gibi illerden karşılanmaktadır.
  • Önemli ihraç ürünlerimiz arasında yer alır.

    Üzüm

  • Yazları sıcak ve kurak bir iklim isterken kışın -40 C ºye kadar dayanabilir. Bu nedenle meyveler içinde yetişme alanı en geniş olanıdır.
  • Yaş ve kuru olarak tüketildiği gibi, pekmez, rakı, şarap ve meyve suyu sanayisinde kullanılır.
  • Üretiminde Ege Bölgesinde ilk sıradadır.
  • Çekirdeksiz kuru üzüm üretimi Ege Bölgesi’nde, çekirdekli kuru üzüm üretimi ise daha çok Güneydoğu ve İç Anadolu Bölgelerinde yoğunluk kazanmıştır.
  • Doğu Karadeniz kıyı kuşağı ve Doğu Anadolu’nun Ardahan. Kars ve Ağrı yörelerinde üretimine pek rastlanmamaktadır.

YAĞ BİTKİLERİ

 

Zeytin

  • Akdeniz iklim şartlarında yetişen bir bitkidir.
  • Soğuğa karşı duyarlıdır. Kışların ılık geçtiği ve don olaylarının görülmediği yerlerde tarımı yapılır.
  • Bir yıl az, bir yıl fazla ürün veren bir bitkidir. (Nedeni, hasat edilme şeklinden)
  • Ege Bölgesi ilk sıradadır. Ege Bölgesi’ni, Marmara, Akdeniz, ve Güneydoğu Anadolu takip eder. Ayrıca, Batı Karadeniz ve Doğu Karadeniz Bölümleri’nde (Çoruh vadisi)tarımı yapılır.

 

Ayçiçeği

  • Yetişme döneminde yağış, olgunlaşma ve hasat dönemlerinde sıcak ve kurak hava isteyen bir bitkidir.
  • Doğu Karadeniz kıyı kuşağı ve Erzurum-Kars yöreleri hariç her yerde yeişir.(Nedeni, olgunlaşma döneminde çok az nem ve yağış istemesidir)
  • En çok  yağ elde edilen üründür.
  • Yağlık ayçiçeği üretimi, genelde Marmara Bölgesi’nde (Ergene Bölümü) yoğunlaşmış iken, çerezlik üretimi çoğunlukla İç Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgesi’nde yapılmaktadır.
  • GAP ile birlikte Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde üretimin artması beklenmektedir.

Soya Fasulyesi

  • Yağış ve nem isteği fazla olan soya fasülyesi yağışın az olduğu yerlerde sulanarak yetiştirilir.
  • Marmara, Karadeniz ve Akdeniz Bölgeleri’nde ana ürün olarak; Ege, Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz Bölgeleri’nin sulanabilen tarım alanlarında ikinci ürün olarak yetiştirilmektedir.
  • Üretimin %91’i Adana, Osmaniye, Hatay, Mersin, Kahramanmaraş illerini kapsayan Akdeniz Bölgesi’nde %8’i Karadeniz Bölgesi’nde Ordu ve Samsun civarı ile %1’i Ege ve Marmara Bölgeleri’nde gerçekleşmektedir.

 BAKLAGİLLER

 Mercimek

  • Nem ve su isteği az olduğu için kuraklığa ve sıcaklığa dayanıklıdır.
  • Yetişme döneminde yağış, olgunlaşma döneminde sıcaklık ister.
  • Kırmızı mercimek üretiminde Güneydoğu Anadolu Bölgesi (Şanlıurfa, Diyarbakır, Mardin ve Adıyaman) ilk sırayı alır.
  • Yeşil mercimek üretiminde İç Anadolu Bölgesi (Ankara, Çorum, Yozgat) illeri ilk sırayı alır.

   Nohut   

  • Yetişme döneminde su, olgunlaşma döneminde sıcaklık ve kuraklık isteyen bir bitkidir.
  • Üretiminde İç Anadolu Bölgesi (Konya, Kırşehir, Yozgat, Karaman) ilk sırayı alırken üretiminin yapıldığı diğer önemli bölgeler Akdeniz Bölgesi (Mersin, Antalya,) ve Ege Bölgesi”dir. (Uşak)

 Fasülye         

  • Yazın sulanabilen tüm alanlarda yetiştirilir.
  • En önemli yetişme alanları, kıyı bölgelerimizdeki ovalardır. Özellikle Çukurova ve Antalya ovaları ile Güney Marmara Bölümü”ndeki  ovalarda  fasülye tarımı yaygın olarak yapılır.